جمعي از اساتيد خوشنويسي كشور بر لزوم تقويت جنبههاي بينالمللي دوسالانهی خوشنويسي قزوين تاكيد كردند و گفتند: دوسالانهی خوشنويسي تحقق يك انتظار هنري بود. نخستين دوسالانهی بينالمللي خوشنويسي به مناسبت بزرگداشت مقام هنري ميرعماد، يكي از خوشنويسان بنام تاريخ كشورمان، در روز 23 ارديبهشت در قزوين آغاز به كار كرد. در اين همايش كه با حضور معاون هنري وزير ارشاد و ریيس فرهنگي موسسه اكو برگزار شد؛ نخستين گام براي تقويت توجه هر چه بيشتر به عرصهی خوشنويسي مورد تاكيد قرار گرفت و همچنين بر عنوان «قزوين پايتخت خوشنويسي ايران» به عنوان يكي از رويكردهاي فراروي اين همايش اشاره شد.
نبايد به جشنوارهها اكتفا شود يكي از اساتيد خوشنويسي كشور در اين خصوص به خبرنگار مشق گفت: برگزاري اين جشنواره حركتي مبارك است؛ چرا كه آنگونه كه لازم است و بايد و شايد به خوشنويسي توجه نميشود. محمد حيدري اضافه كرد: قطع يقين برگزاري چنين جشنوارههايي تاثير لازم خويش را دارد، ولي از طرفي نيز انتظار اين است كه تنها به برگزاري اين جشنوارهها اكتفا نشود. وي توضيح داد: البته اين جشنواره با عنوان ميرعماد، اين خوشنويس قزويني و هنرمند صاحب نام كشورمان برگزار شد كه هم اين انتخاب، انتخاب درستي بود و هم مكان آن كه در شهر قزوين برگزار شد از نكات برجسته است. حيدري تصريح كرد: البته بايد اين موضوع را مدنظر داشت كه عليرغم اينكه ميرعماد يك هنرمند و خوشنويس اهل قزوين است، ولي او تنها متعلق به قزوين نيست و آثارش از تاثيرات لازم در عرصهی خوشنويسي كشور و حتا بينالمللي برخوردار است.
بايد مكتبهاي خوشنويسي معرفي شود يكي ديگر از اساتيد خوشنويسي كشور ميگويد برگزاري نخستين دوسالانهی بينالمللي خوشنويسي در قزوين گامي مثبت و خوب بود، البته با توجه به اينكه اين نخستين تجربه بود، به نظر ميرسد بهتر بود نخستين دوسالانه در تهران برگزار شود. مجتبا ملكزاده تصريح كرد: به نظر ميرسد بهتر است در برگزاري دوسالانهی خوشنويسي، شهرهاي صاحب مكتب خوشنويسي همچون اصفهان، شيراز و قزوين محور قرار گيرد. وي اعلام كرد: اين دوسالانه ميتواند به واسطهی مديريت خوبي كه پشتكار آن باشد، زمينه و بستر هنري خوبي را در عرصهی خوشنويسي فراهم كند.
گامي كه بايد استمرار يابد يكي ديگر از اساتيد خوشنويسي كشور بيان داشت: اين همايش براي شروع كار خوب بود و البته شهر قزوين و حتا محل برگزاري نخستين دوسالانه در شهر قزوين نيز از ويژگيهاي بارزي برخوردار بود. عبدالله جوادي اضافه كرد: محل برگزاري نخستين دوسالانهی خوشنويسي كه سراي سعدالسلطنه بود، از ويژگيهاي سنتي و هنري خوبي برخوردار بود كه حال و هواي خاصي به اين همايش داده بود. وي تاكيد كرد: يكي از مسایلي كه در اين دوسالانه جاي خالي آن به خوبي احساس ميشد عدم حضور آثار و هنرمندان بينالمللي بود، به نظر ميرسد لازم است با برنامهريزيهاي مختلف همچون همايش خوشنويسي جهان اسلام از چهرههاي بينالمللي خوشنويسي براي حضور در اين همايش دعوت شود.
بايد جنبههاي بينالمللي دوسالانهی خوشنويسي تقويت شود عضو شوراي راهبردي، يكي از داوران همايش و يكي از اساتيد خوشنويسي كشور نيز اظهار داشت: هنر خوشنويسي ايران با توجه به سابقهی ديرينه با پشتوانهی هزار ساله از ويژگيهاي خاصي برخوردار است. يدالله كابلي عنوان داشت: خوشنويسي هنري با ريشههاي عميق است كه نقش عمدهاي در مفاهيم و ارزشهاي اين سرزمين داشته است و البته ميرعماد قزوين نيز يكي از چهرههاي برتر و مطرح كشوري هنر خوشنويسي است كه در اين راه توانسته نقش ارزشمندي داشته باشد. وي تاكيد كرد: خوشنويسي كشور ميراثدار گنجينهاي ارزشمند است كه دوسالانهی خوشنويسي بايد با اين پشتوانه دستاورد ارزشمند و مطلوبي محسوب شود البته به لحاظ كمي و كيفي و تعداد شركت كنندگان، نخستين دوسالانه با استقبال خوبي روبهرو بود. كابلي اعلام كرد: به نظر ميرسد لازم است با تعاملي هر چه بيشتر شرايط براي ديدار رخ به رخ كشورهاي اسلامي فراهم شود. همچنين از هنرمندان كشورهاي حوزهی خليج فارس در اين جشنواره استفاده شود تا چشمانداز بينالمللي اين جشنواره تقويت شود و در ميان جوانان و هنرمندان و پيشكسوتان هنر خوشنويسي بالندگي لازم را پيدا كند.
دو سالانهی خوشنويسي تحقق يك انتظار هنري بود يكي از داوران نخستين همايش دوسالانه خوشنويسي و از اساتيد خوشنويسي كشور نيز ميگويد: برگزاري اين همايش نشان دهندهی رشد كمي و كيفي هنر است كه در برگزاري اين دوسالانه شاهد اصالتها و برجستگيهاي هنر اصيل كشورمان بوديم؛ چرا كه تاكنون چنين شرايطي فراهم نشده بود كه خوشنويسان كشور گرد هم آيند. احمد پيلهچي اضافه كرد: خوشنويسي از اصيلترين و شريفترين هنرهاي مطرح است كه در تاريخ گذشته و عصر حاضر اين اصالت از جايگاه خاصي برخوردار بوده است و پس از انقلاب كاربرد هنر خوشنويسي در صحنههاي مختلف اجتماعي چشمگير بوده به طوري كه در بخشهاي مختلف و زمينههاي گوناگون به وجود آمده در انقلاب ما، اين هنر و هنرمندان فعال در اين عرصه نقش آفريني كردند. اين استاد خوشنويسي خاطرنشان كرد: مقايسهی ديروز و امروز خوشنويسي نشان ميدهد كه اين هنر از عمق و گسترهی خاصي برخوردار است به همين لحاظ جاي برگزاري دوسالانه خالي بود كه در واقع برگزاري دوسالانه را میتوان تحقق انتظار هنرمندان ناميد. پيلهچي اضافه كرد: خوشبختانه استقبال از دوسالانه بيش از حد انتظار بود و حتا علاوه بر استقبال در روز افتتاحيه، در بخش آثار ارسالي استقبال برجستهاي را شاهد بوديم . چرا كه 1800 اثر به جشنواره رسيد و لازم بود در ميان اين آثار 500 تا 600 اثر به نمايش درآيد. وي توضيح داد: اين همايش را بايد نور اميدي در عرصهی خوشنويسي دانست و اين استقبال نشان ميدهد كه لازم است با دلگرمي بيشتري حركت كنيم و در دومين دوسالانه به افزايش كمي و كيفي آثار خوشنويسي توجه كنيم. اين استاد خوشنويسي كشور يادآور شد: اولين دوسالانهی خوشنويسي نشان داد كه هنر خوشنويسي جايگاه خود را در كشور دارد و حتا رقابت سازنده در اين هنر وجود دارد كه لازم است اين عرصه را ارتقا بخشيم.
همیشه یک عده حقیر و بی منطق دنبال هیاهو و جنجال هستند
برگزاری دوسالانهی خوشنویسی چه کمکی به جریان خوشنویسی ایران میکند؟ بدون شک هر حرکت مثبتی در فضای هنری خوشنویسی ایران نقش به سزایی در رشد و اعتلای بیش از پیش این هنر اصیل و شریف و قدسی دارد و اصولا برگزاری همایشها، جشنوارهها و مسابقات با انگیزههای خاصی همراه است و بر اساس اهدافی شکل میگیرد که در راس آنها رشد و اعتلای کیفی و کمی آن هنرها مورد نظر است. در خصوص برگزاری دوسالانهی خوشنویسی نیز همان اهداف مورد نظر اساتید و مسوولین برگزار کننده بوده و به جرات میتوان گفت که در نخستین قدم با استقبال چشمگیر و بینظیر هنرمندان روبهرو شده و گامهای بلندی در راستای پیشبرد کیفی و کمی و همچنین کشف و شکوفایی استعدادهای جوان و خلاق برداشته است. ایجاد امید در دل هنرمندان خوشنویس، شناسایی، تشویق و توجه خاص نسبت به هنرمندان مستعد و همچنین رونق عرصهی هنرمندی و پهلوانی در حیطهی خط، ایجاد فضای رقابتی سالم و مثبت در بین اقشار هنرمندان و جویای نام، معرفی هنر اصیل و قرآنی خوشنویسی به مردم هنر دوست با ارایهی کارهای بسیار زیبا و فاخر، ایجاد امکان مقایسهی سطح کیفی آثار خوشنویسی امروز با سالهای گذشته، ایجاد علاقه به آموزش و فراگیری خط و خوشنویسی با برپایی نمایشگاههای باشکوه، پاسداشت مقام شامخ اساتید و بزرگان متقدم و معاصر، حفظ اصالتهای هنر اصیل خوشنویسی و ایجاد زمینهی صدور این فرهنگ به سایر ملل و کشورهای جهان و دهها مطالب دیگر همگی از مهمترین دستاوردهای برگزاری دوسالانهی خوشنویسی ایران است که کمک به رشد کیفی و کمی خوشنویسی و جریان پویای آن دارد که بحمدالله شاهد و ناظر شکوه و عظمت آن هستیم.
آیا میزبانی دوسالانهی خوشنویسی در هر شهری مثل قزوین، اصفهان، شیراز و ... تا این اندازه مهم است که نفس چنین حرکتی از اساس زیر سوآل برود؟ به نظر بنده به عنوان کسی که بیش از 30 سال در خدمت آموزش و تعلیم این هنر بوده و تمام سعی و تلاشم را در جهت آبرومندی و رشد و اعتلای این هنر داشتهام، مهم هدف و ارزشمندی آن است؛ هر چه هدف والا و متعالی باشد ارزش صرف عمر و تلاش همه جانبهی بیشتری را داراست. اگر هدف رشد و باروری و تاثیرگذاری هنری است و خصوصا هنر قدسی و الهی و انسانساز خوشنویسی، دیگر فرقی نمیکند که چه کسی و در کجا. فقط باید دقت کرد و با چشم باز نگریست تا بهترین مکان و بهترین زمان را برای باروری و به صحنه آوردن دستاوردهای ارزشمند هنرمندان خوشنویس انتخاب کرد. البته حسادتها و کم بینیهایی هم در این راستا به وجود میآید و همیشه یک عده حقیر و بیمنطق دنبال هیاهو و جنجال هستند تا از آب گلآلود شاید ماهی بگیرند؛ ولی خوشبختانه جریان فهیم و پویا و بالغ خوشنویسی که توسط هنرمندان واقعی و بدون حاشیه پیش میرود، با بیتوجهی و هدفگرایی، مسیر صحیح و روشن خود را ادامه داده و به این قبیل سیاهنماییها توجهی ندارند و گامهایشان سست و مایوس نمیشود. نقش قزوین در میزبانی دوسالانه تا چه حد واقعی و حقیقی بوده است؟ قزوین به گواهی تاریخ از دیرباز مهد هنر و پرورش دهندهی بزرگانی بوده که هر کدام در جای خود خورشیدی تابان در آسمان هنر، خصوصا برای خوشنویسی دنیا میدرخشد. وجود بزرگانی چون میرعماد حسنی قزوینی، عبدالمجید، ملک محمد، مالک، عبدالجبار قزوینی، محمد شفیع، عبدالرشید، زینالعابدین معجزنگار، دهها خوشنویس بزرگ در گذشته و اساتید بنامی چون مرحوم عمادالکتاب، سیدعلی رفیعی، محصص مستشاری، غلامحسین امیرخانی و ... در قرن معاصر، جای هیچ گونه تردیدی را برای اذهان فهیم، پاک و جویای حقیقت و راستی باقی نمیگذارد که قزوین به حق پایتخت خوشنویسی ایران بوده و هست و از سوی دیگر شور و علاقه و مستعد بودن هنرمندان حال قزوین، بهترین امکان را برای برگزاری اولین دوسالانهی خوشنویسی در این استان فراهم میکرد. همدلی و تلاشگری و دلسوزی خوشنویسان این خطه از یک سو و همکاری و مساعدت مسوولین خوش ذوق و خدمتکار از سوی دیگر، بستری مناسب و ایدهآل را برای چنین همایش و نمایشی پیشنهاد میکرد. با وجود چنین فضای مناسبی مسوولین بهترین و صحیحترین انتخاب را کردند و آنچه که به عهدهی برگزار کنندگان و فضای برگزاری بود، اگر نگوییم صد درصد، ولی درصد بالایی را برای جشن برگزاری شاهد بودیم. البته کاستیهایی هم وجود داشته که قابل انکار نیست ولی در مقابل حجم، وسعت و عظمت کار واقعا ناچیز بوده است که امیدواریم در دفعات بعدی شاهد آن نباشیم.
اساتیدی که در این جشنواره حضور پیدا نکردند، کوتاهی کردند
به طور کلی خوشنویسی دارای یک روح عرفانی و شاعرانهای است که هر کسی به این هنر رو کند، موسیقی نهفته در آن را هم حس میکند. در کش و قوس خطوط مختلف، مثل نستعلیق ، ثلث و نسخ، آنچنان معرفتی وجود دارد که در تاریخ، نه از حیثیت آن کم میشود بلکه هر ساله به خاطر آن به جشنوارههایی پرداخته میشود و به نوعی با طرز فکرهای مقاطع جغرافیایی مختلف چه در ایران و خارج به خصوص کشورهای اسلامی رو شده و نمایان و معرفی میشود. عجب اینجاست که سالهاست که غربیها هم از این حس بهره گرفتهاند. به خصوص کشورهای آسیای جنوب شرقی که در این هنر دست دارند و هنر کالیگرافی را که مجموعا به معنای خطاطی است و در غرب به معنای Lettering و حروف نگاری است که در کشور ما جنبههای عرفانی و عمق قضیه بیشتر است. به دلیل آنکه ایرانیها در هنر دستی دارند و معنا و تعریف هنر را توجیه کند؛ اما در بخش غربی Lettering را در بخش گرافیک محیطی به کار میبرند و در طراحیهای بیرونی و اجتماعی و خیابانی، گرافیک، ترافیک و مسایلی از این قبیل. به خاطر همین عمق معنوی آن کم است و فقط اشارات است و زبان تلویحی. اما در بخش خصوصیتر در مورد خط ما زیربناییتر به قضیه نگاه میکنیم و هنریتر و اینکه تفاوت میان خوشنویسی و هنر خوشنویسی وجود دارد. اینکه تفاوتش را در بخش آکادمیک بررسی کنیم که شامل همان جشنواره است و نگارگریها که آذین بخش این جشنوارهها هستند. این مجموعه تعاریفی است که به طور خلاصه از خط خوشنویسی و صفای درون آن میتوانیم نام ببریم.
اخلاق در خوشنویسی اخلاق در خوشنویسی یک بحث روانشناسی است. در اخلاق خوشنویسی که خوشنویسی به طور کلی از آن برخوردار است؛ یعنی روی خوش ، کلام خوش و نوشتهی خوش. اینها خصوصیاتی است که خوشنویس بدون اینکه دخالتی در تصمیمگیری داشته باشد، از آن بهره دارد. یک خوشنویس در جامعهی ما اول از اخلاق و کلام خوش برخوردار است؛ به دلیل اینکه اگر یک انسان خوش اخلاق خوشنویسی را عمل کند، شیرینتر در بحث روانی به نظر میآید. جایگاه خوشنویسی و فواید و اثرات آن در بین هنرمندان و جامعه در هنر خوشنویسی جز حسن چیز دیگری وجود ندارد و از هر هنر دیگری فراگیرتر است. به دلیل اینکه همه دوست دارند خط خوش داشته و از آن لذت برند. از بد حادثه این هنر همیشه مهجور و مورد بیمهری بوده است و عادی شده چرا که یک گل شکفته را که در بوستان میبینیم. به آن عادت میکنیم و فکر میکنیم باید همیشه همین طور باشد و اگر رسیدگی نکنیم و به آن آب نداده و پرورش ندهیم پژمرده میشود و ما متوجه نبود آن میشویم. نبود خوشنویسی و اینکه از چشم افتاده زیاد دیده شده و این اگر اتفاق بیفتد بیمهری به این هنر است. اساتیدی که در این جشنواره حضور پیدا نکردند، کوتاهی کردند زیرا وقتی سرود ملی ما نواخته میشود ما به هیجان میآییم و از جایمان بلند میشویم و این ناخودآگاه اتفاق میافتد ، لذا هنر خط ما کمتر از سرود ملی ما نیست. این هنر هم با احساس ما سروکار دارد و ما باید هنر خوشنویسی را تکریم کنیم؛ چون سالیان سال بعد از انقلاب به طور تصاعدی میبینیم ازدیاد پیدا کرده است. به خصوص در طبقهی خانمها. به عنوان مثال بیش از هزار نفر خوشنویس برتر در طبقهی بانوان داریم و در کتاب زنان خوشنویس هم 360 نفر زنان برتر حوزهی خوشنویسی معرفی شده است که ما در این کتاب که تالیف خانم عذرا بخشایش است، شاهد حضور بانوانی هستیم که دارای درجهی استادی هستند. یا فریبا مقصودی که 60 هزار بیت شاهنامه را به خوشنویسی نوشته و 4 بار قرآن کریم را کتابت نموده است و ضمن اینکه این خانم مسوولیتهایی هم دارد و متاهل هم هست. اینها قابل تمیز دادن و قابل تجلیل هستند و در جشنواره، ما این برترینها را معرفی میکنیم. در همین زمینه در حوزهی شکسته نستعلیق بانوان برتر را داریم؛ از جمله خانم حسینی که نمیشود اینها را نادیده گرفت و گذشت و در بخش مردان هم که به وفور شاهدیم. این همه مزایای خوشنویسی است که در زندگی ما وجود دارد و ما امیدواریم بتوانیم جبران بیمهریها را در این حوزه بکنیم و ما این را وظیفهی خود میدانیم، چون وقت کم است و از دست میرود و ما فرصت زیادی نداریم. نباید چیزی را برای آتیه بگذاریم. باید خوب معرفی کرده و معرفی بشویم و جای خالی در معرفی نگذاریم؛ چون بهانه دست کشورهای دیگر میافتد که مدعی هنر ما در خط نستعلیق هستند ولی این ادعای باطل است. حتا در خط شکسته هم مکتب ما مکتب میر و درویش و دورهی صفویه و قاجاریه و قبل از آن است. خطوطی هم که آنها مدعی آن هستند مربوط به ابن مقله است که ایشان هم ایرانی و اهل فارس بوده است. اینها مسایل ماست که باید به آنها اهمیت داده و قدر بدانیم و هنر خود را زیر دست قرار ندهیم. امیدواریم این جشنواره را با همهی ناتوانی و کم و کاستی که هست در آینده مقتدرانه انجام دهیم؛ چون برخاسته از عرق ملی ماست و باید آن را پاس بداریم.
به طور کلی خوشنویسی دارای یک روح عرفانی و شاعرانهای است که هر کسی به این هنر رو کند، موسیقی نهفته در آن را هم حس میکند.
